De ethiek van het zevende gebod

Spreuken 2

Maleachi 2 : 5-7, 10-16

Efeze 5

Spreuken 2:1-5

Mijn zoon, indien gij mijn woorden aanneemt

en mijn geboden bij u bewaart,

zodat uw oor de wijsheid opmerkt

en gij uw hart neigt tot de verstandigheid,

ja, indien gij tot het inzicht roept

en tot de verstandigheid uw stem verheft;

indien gij haar zoekt als zilver

en naar haar speurt als naar verborgen schatten,

dan zult gij de vreze des Heren verstaan

en de kennis Gods vinden.

Het komt je niet aanwaaien

Sommigen denken, dat het christelijk leven je komt aanwaaien, maar dat is niet zo. Uit de eerste vijf verzen van Spreuken 2 blijkt dit duidelijk. Hier wordt gesproken over het aannemen van woorden, het bewaren van geboden, het opmerken van wijsheid, je hart neigen tot verstandigheid, tot inzicht roepen (roepen dat je ergens inzicht, visie voor krijgt). Het spreekt ervan dat je tot de verstandigheid je stem verheft, ernaar zoekt als naar zilver, speurt als naar verborgen schatten... het zijn allemaal superlatieven. Het mag helder zijn: het christelijk leven komt je niet aanwaaien!

Tijdens de voorbereidingen van deze tweede preek over het zevende gebod heb ik me nogal bezig gehouden met wat het Oude en het Nieuwe Testament, dus wat de bijbel leert over echtbreuk, overspel en echtscheiding. Al doende ontdekte ik dat je dan steeds bezig bent met de problematiek van het huwelijksleven en dat is eigenlijk al een station te ver.

Kijk, het zevende gebod is een vèrbod: Gij zult niet echtbreken. Maar dan mag zeker wel de vraag gesteld worden: 'waarom niet' en 'hoe dan wel?'

Misschien is hier iemand die denkt: wat is het argument voor dit gebod? Wat ligt er aan ten grondslag, dat God dit zo tegen mensen zegt?

Het argument voor het zevende gebod ligt in de hoge waarde die de Here God, de Schepper geeft aan huwelijk en seksualiteit.

Misschien moet ik het anders zeggen. Als u de studie bij de vorige preek hebt gelezen, over seksualiteit, dan zult u begrijpen dat het beter is om het andersom te zeggen: het gaat om de hoge waarde die God geeft aan de seksualiteit en aan het huwelijk. Want een seksueel leven hebben de meeste mensen, getrouwd zijn niet de meeste mensen.

We zullen dan ook niet in één keer afsteken naar het diepe water van de echtscheidingsproblematiek, maar eerst op zoek gaan naar het uitgangspunt van het zevende gebod. Om iets van de ernst van echtbreuk en echtscheiding (wat niet hetzelfde is) te begrijpen, is het nodig de bedoeling van God met seksualiteit en huwelijk te verstaan.

Oorspronkelijk plan

In feite is het zevende gebod en wat de Here God nog verder in de bijbel heeft laten optekenen over echtscheiding, over overspel, over echtbreuk, en niet te vergeten over liefde, over trouw en over het huwelijk, over hoe man en vrouw met elkaar omgaan, in feite is dat alles een manier waarop God zijn volk terugroept naar Zijn oorspronkelijke plan met seksualiteit en huwelijksverbond.

Het is niet toevallig dat wij gemaakt zijn als mannen en vrouwen. Daar heeft God een plan mee, een doel, een bedoeling. Alles wat we over deze dingen hebben gelezen is een manier van God om ons te bepalen, ons terug te brengen in Zijn oorspronkelijke plan. Hier al in dit leven.

De veroordeling van ontrouw (Mal. 2) is tegelijk een krachtige oproep tot toewijding en trouw. De waarschuwingen tegen de vreemde vrouw (Spreuken 2) zijn een aansporing om de echte liefde te leren kennen, die vrijheid èn beperking kent. Ik refereer aan Spreuken 5, waar het in de vorige preek over ging: vrijheid en beperking, uw bronnen moeten niet over de straten en over de pleinen overvloeien.

Het uitgangspunt van het zevende gebod 'Gij zult niet echtbreken' is de 'echt', het huwelijk. Wij kennen dit nogal deftige woord 'echt' van: 'in de echt verbonden worden' en 'echtgenoten van elkaar zijn'. In de echt verbonden worden is een uitdrukking voor trouwen, een huwelijk sluiten.

Ook wordt er wel eens gesproken van een 'onecht' kind. Dat betekent niet dat het kind niet bestaat of dat het een onwerkelijk kind is - maar het gaat dan om een kind dat vóór of buiten de echtvereniging, de huwelijksvereniging geboren is. Zo'n kind kan dan ook officieel 'geëcht' worden, dat wil zeggen dat het opgenomen wordt in een wettig huwelijk. Het krijgt een vader en een moeder die voor hem of haar zorgen. Dit komt nog steeds voor.

Echtbreken is dus de echt, het huwelijk kapotmaken door overspel, seksueel ontrouw zijn. Overspel is: seksuele gemeenschap, geslachtsgemeenschap van iemand die getrouwd is en wel met een ander dan de eigen man of vrouw, dus bepaald geen spel. De bijbel noemt dat onomwonden zonde. Zo zelfs, dat iemand die overspelig is, het koninkrijk van God ontzegd wordt.

Leest u mee in 1 Cor. 6:9-11. 'Of weet gij niet, dat onrechtvaardige het Koninkrijk Gods niet beërven zullen? Dwaalt niet! Hoereerders, afgodendienaars, overspelers, schandjongens, knapenschenders, dieven, geldgierigen, dronkaards, lasteraars of oplichters, zullen het Koninkrijk Gods niet beërven. En sommigen uwer zijn dat geweest. Maar gij hebt u laten afwassen, maar gij zijt geheiligd, maar gij zijt gerechtvaardigd door de naam van de Here Jezus Christus en door de Geest van onze God.'

Het is heel vaak in de bijbel zo, dat de dingen zeer ernstig gezegd worden, zoals ook hier, maar dat dan direct de barmhartige weg van de genade gegeven wordt, die je dan wel moet gaan.

De bijbel is heel duidelijk voor wat betreft de ruimte waarbinnen geslachtsgemeenschap behoort beleefd te worden. De bijbel leert, zowel in het Oude als in het Nieuwe Testament, dat geslachtsgemeenschap is bedoeld en toegestaan om binnen het kader van een officieel huwelijk tussen een man en een vrouw te functioneren.

Waarom trouwen?

Nu zijn er altijd mensen die vragen: 'Laat mij dan eens zien waar in de bijbel staat dat je moet trouwen. Laat mij dan eens het woord 'huwelijk' in de bijbel zien, in de echte tekst'.

Het huwelijk, als een verbond tussen man en vrouw, als relatie van liefde en trouw waar God mee te maken heeft, komt in de hele bijbel voor. De situatie met het oude Israël is er een waarin God zich bekend maakt, voor wat betreft deze zaken, wat Zijn plan aangaat met man en vrouw. En daarom geloof ik in die stelling die ik daarnet deed, dat de bijbel leert dat de seksuele gemeenschap beperkt dient te worden tot het huwelijk.

Ik wil daar een paar tekstbewijzen bij aanhalen en met u lezen. En dan zult u zien dat de bijbel veelvuldig over deze dingen spreekt.

Ik wil beginnen met Genesis 2. De vorige keer hebben we gelezen vers 18-25, we zullen nu alleen maar lezen vers 24, want dat is een tekst die antwoord geeft op de vraag: hoe komt een huwelijk tot stand, wat is een huwelijk?

Wat staat daar dan over? Dit: 'Daarom zal een man zijn vader en moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen, en zij zullen tot één vlees zijn.'

Deze tekst geeft geweldig zicht op het huwelijk zoals God het bedoelt.

We zien daarin drie elementen, drie werkwoorden centraal staan, het werkwoord verlaten, het werkwoord aanhangen en het tot één vlees zijn. Zo komt een huwelijk tot stand. Hoe dan?

Het gaat allereerst om:

a. Het officieel verlaten van het ouderlijk huis.

In bijbelse termen is het huwelijk niet alleen een aangelegenheid tussen twee mensen. In onze tijd is dat veel meer het geval. Als je mensen spreekt (en zeker degenen die niet tot de gemeente van Jezus Christus behoren), ontdek je dat ze heel sterk leven met de gedachte: 'Ik vind haar aardig, zij vindt mij aardig, dus wij gaan samen met elkaar op weg. Ten diepste heeft niemand daar wat mee te maken, dat doen wíj samen! 't Huwelijk gaat om ons!'

Sommigen houden dan ook zelfs de familie daarbuiten. Dat ligt natuurlijk helemaal binnen de sfeer van onze moderne individualiteit.

In bijbelse termen zijn echter ook de families en zeker ook de Here God direct bij een huwelijk betrokken. De man, de jonge man neemt daarin het initiatief: hij geeft het voorbeeld en maakt zich los van zijn ouderlijk huis. Hij verlaat zijn vader en zijn moeder en zal zijn meisje als vrouw 'aanhangen'.

b. Elkaar aanhangen.

Het Hebreeuwse woord is letterlijk: lijmen, tot een onverbreekbare eenheid aan elkaar vastkleven. Niet klef, wel kleven! Onverbreekbaar in die zin dat, wanneer het verbroken zóú worden, je niet de twee oude helften terug hebt. Dan scheurt er van beiden wat af. En daarom zou je dan kunnen spreken van twee gebroken mensen. Ik denk dat ieder van ons die iemand kent die een echtscheiding heeft meegemaakt, dit zal beamen.

c. En zij zullen tot één vlees zijn.

Dat spreekt van een onverbrekelijke eenheid vormen. 'Eén vlees zijn' spreekt van volkomen overgave aan elkaar, zoals die op zijn diepst emotioneel beleefd wordt in de seksuele eenwording en wel in zijn uiterste vorm: het orgasme, waar een man en een vrouw in hun gevoel, in hun seksualiteit, in hun menszijn volkomen samensmelten. Dàt woord wordt hier gebruikt: samensmelten.

Seksuele gemeenschap is een lichamelijke uitdrukking van wat er van binnen aan liefde en trouw beleefd wordt. Tenminste, dat is Gods bedoeling. Dat is Gods plan met deze dingen. En al aan het begin van de bijbel lees je hierover, in Genesis 2:24, over Gods voorwaarden voor de seksuele gemeenschap tussen man en vrouw in hun gevoel, in hun seksualiteit, in hun menszijn volkomen samensmelten.

Nog voor de geschiedenis van de mensen goed en wel is begonnen, is door God al uitgesproken wat het huwelijk is.

Zo leren we dan uit Gods Woord dat alleen het huwelijk het gebied is van vrije expressie van de seksualiteit.

Dat is allemaal niet zo makkelijk. En dat gaat met veel vallen en opstaan. Je moet dat leren, maar daar gaat deze preek verder niet over, dat is stof voor een huwelijksweekend. Deze preek gaat nu over wat wil God met het huwelijk en met de seksualiteit.

Oude en nieuwe prioriteit

Het huwelijk is een verbond tussen een man en een vrouw, die elkaar zo lief hebben, dat ze bereid zijn de veiligheid van het ouderlijk huis op te geven. In het huwelijk zit een offer - de bereidheid los te laten. Bereid zijn om dat ouderlijk huis los te laten, waar je vader dingen voor je beslist en waar je moeder voor de dingen zorgt, waar de dingen gebeuren zoals je ouders dat in grote lijnen hebben bepaald. Dat is soms fijn, soms niet fijn, maar toch zit daar een bescherming in voor het leven en dat laat je los als je gaat trouwen om elkaar aan te hangen, je aan elkaar te hechten.

Verlaten is het loslaten van de prioriteit van de kind/ouder-relatie. De prioriteit in die relatie duurt gewoonlijk totdat je gaat trouwen. Je ouders zijn door God boven je gesteld om je Zijn weg te leren en die prioriteit van de kind/ouder-relatie wordt verlaten, losgelaten om te gaan aanhangen, samenhechten in een nieuwe prioriteit, namelijk die van de man/vrouw-relatie. Dat zijn de beddingen waar de bron van de seksuele beleving in veiligheid naar Gods plan functioneert. Of om het nog positiever, nog blijer te zeggen: dat zijn de beddingen waarbinnen de genieting van het seksuele leven thuishoort. Zo worden een man en een vrouw in deze weg van Genesis 2:24, in het huwelijk een nieuwe, zelfbeslissende eenheid voor God.

Is het fijn om getrouwd te zijn? Ja, het is fijn om getrouwd te zijn. Is het makkelijk om getrouwd te zijn? Nee, het is niet makkelijk om getrouwd te zijn. Is het fijn om ongetrouwd te zijn? Vraag dat aan een ongehuwde.

Er zijn er die zeggen: 'Ja, dat is mijn weg in het leven'. En er zijn anderen die zeggen: 'Het is niet makkelijk om ongetrouwd te zijn'.

Is het leven van een mens gemakkelijk? Nee, het menselijk leven na de zonde is niet gemakkelijk. In het menselijk leven is verwording. In het huwelijksleven is verwording. In het leven van de man, in het leven van de vrouw en in de gezinnen is verwording. De zonde trekt overal door, maar God bepaalt ons zoals een vader zijn kinderen bij Zijn bedoeling en Hij zegt: 'Hier is Mijn Woord, dit zijn Mijn principes, dit zijn Mijn wegen en Mijn zoon, Mijn dochter, als je een goed leven wilt hebben, voorzover dat kan in dit ondermaanse, ga dan deze weg, daar is dit woord voor gegeven'.

Verantwoordelijkheid

Het mag duidelijk zijn dat deze hoge roeping, deze hoge standaard van liefde en trouw, niet pas begint bij de officiële huwelijkssluiting. Je voelt wel aan als deze dingen zo gezegd zijn, als je weet hoe je Maker het bedoelt en hoe Hij wil dat wij leven, dat dit een grote verantwoordelijkheid geeft.

Ethiek is immers: verantwoord handelen, antwoord geven op wat gezegd is.

Tegen de jonge mensen zeg ik: wat je nu gehoord hebt, daar ben je ook verantwoordelijk voor. Dan kan je zeggen: 'Ja, ik heb mijn verstand op nul gezet, ik hoorde het niet' - nou, dan zal de Here je daar misschien wel een vraag over stellen. Nu je het weet, geeft dat een grote verantwoordelijkheid.

Als je een christen zegt te zijn, wil je gaan doen wat Jezus zegt. Niet alleen de mooie woorden zeggen of de liedjes zingen, maar doen wat Hij zegt. Adeldom verplicht!

Als je gedoopt wordt in water dan zeg je: mijn oude mens van zonde is gestorven.

Paulus zegt: dan zul je voortaan in 'nieuwheid des levens' wandelen. Dat is je weg en er zijn een heleboel dingen die prachtig zijn, maar er zijn ook een heleboel dingen die daar niet meer bij horen, bij die nieuwheid des levens.

Wat ik daarnet uit de bijbel heb laten zien over het huwelijk heeft met ieder van ons, jong en oud, getrouwd of ongetrouwd, te maken. Want het beschrijft niet alleen een daad - trouwen of niet trouwen - maar het vraagt om een bepaald innerlijk leven. Het gaat om een innerlijke houding en wel deze: hoe ga ik met die ander, met die jongen , met dat meisje om? Hoe ga ik met mezelf, met mijn seksualiteit om? Hoe ga ik als getrouwde man met een ongetrouwde vrouw in de gemeente om? Hoe gaat u als getrouwde vrouw met een getrouwde man in of buiten de gemeente om? Hoe ga je met kinderen om? Dat heeft allemaal te maken met dit zevende gebod: gij zult niet echtbreken. Want het gaat niet alleen om de daad, het gaat om de juiste innerlijke houding. En dan is er zeker nog de vraag: hoe ga ik met mijzelf, met mijn eigen seksualiteit om?

Maagdelijk

In het oude Israël behoorde een meisje, en naar ik aanneem ook een jongen (al staat dat niet beschreven) maagdelijk te zijn als zij trouwde.

Ik geloof dat ook een jongen maagdelijk kan zijn, geen maagd, wel maagdelijk, namelijk 'geen gemeenschap gehad hebbend met'. Je kunt dat schitterend lezen in Deut. 22 vanaf vers 13. Daar staat er een heel verhaal over. Het was zelfs zo in het oude verbond dat, wanneer een man erachter kwam dat zijn vrouw geen maagd meer was, hij haar als het ware aan haar ouders kon teruggeven, zo van: hier is ze weer. Daar moet je vandaag de dag eens om komen!

Ik weet wel dat onze moderne samenleving om zulke normen lacht. Als ik dit op een zeepkist op de markt ga verkondigen en er komen jonge mensen bij, dan zullen ze roepen: 'Ha, wat een oubollige figuur zeg, is dat Hans Bette van de Regenboog? Niet te geloven zeg. Dat is ook wat voor de jonge mensen die daar zitten!'

Ik weet wel dat de wereld om ons heen daar om lacht en dat de statistieken aangeven dat 43% van de Amerikaanse kerkelijk betrokken tieners vóór hun 18e al tot seksuele gemeenschap is gekomen (onderzoek Josh McDowell Ministry). Daar schrok ik van, ik dacht: dat is natuurlijk 43% van de mensen die Gods Woord niet kennen, maar nee, het waren allemaal evangelische en pinksterkerken die ik daar op een rij zag staan, ik wist niet wat ik zag! Kerkelijk betrokken jongeren!

Maar ik weet ook dat dit soort gedrag, dat Gods geboden met voeten treedt, oorzaak is van een vloedgolf van echtscheidingen en een epidemie van gezinsverdriet om niet te spreken van het diepe dal van kinderleed dat voortkomt uit ontwrichte gezinnen.

Zeg ik teveel, als ik geloof dat God om ons treurt als wij Zijn geboden - dit zevende gebod - met voeten treden? Zeg ik teveel, als ik vaststel dat ook wij, dat ook onze jonge mensen te lijden hebben van het leven in een van seks doortrokken maatschappij? Zeg ik teveel, als ik zie dat overal waar geadverteerd wordt voor welk artikel dan ook (laten we zeggen voor ijsblokjes), de erotiek naar voren komt?

Ik moet denken aan wat ik ooit eens gelezen heb bij C.S. Lewis, om de dwaasheid van dit element te laten zien, over de geestelijke moraal op het punt van de seksualiteit. Hij zei het ongeveer zo: Stel je nu eens voor dat je aankondigt, dat een mooie vrouw zich langzaam gaat ontkleden. Daar krijg je geweldige massa's mensen voor bij elkaar. En niet alleen mannen, daar krijg je mensen voor bij elkaar. Er is toch ook zo'n club met mannen die dat doen - hoe heten die ook weer - (gelukkig, jullie weten het niet). In ieder geval gaan ze weer terug naar Adam...

C.S. Lewis schrijft dus: daar komen massa's mensen op af. Maar nu de dwaasheid van dit alles. Hij zegt: Stel je nu eens dit voor: we gaan een tafel klaarmaken, een grote tafel met een schijnwerper erop, honderden plaatsen erom heen, iedereen kan gaan zitten en op die tafel staat een groot, heerlijk gerecht met een laken erover heen. Nu wordt dat laken héél langzaam van het gerecht afgehaald. Hoeveel mensen zouden daarnaar komen kijken?

Is dat geen schitterend voorbeeld van C.S. Lewis? Om te laten zien wat een dwaasheid dit eigenlijk is, wat verwrongen, wat uit zijn verband gerukt! Zelfs in het vrome Veen kunnen we daar niet om heen!

Bespreekbaar

Ik roep de ouders van onze gemeente op in het gezin te praten over seksualiteit en over de de vragen die bij je kinderen opkomen. En als je kinderen geen vragen stellen, dan moet je niet denken dat ze er niet zijn. Dan moet je het zelf aanpakken en er eens met hen over gaan praten.

Mag ik u als ouders oproepen om eens naar de boekhandel te gaan en een goed boek te kopen over seksualiteit en dat uw kinderen te geven. En dan moet u dat boek niet in een zakje laten zitten en zo geven van: 'Eh, hier heb ik wat voor je, da's wel aardig om 's te lezen, je komt in de leeftijd...' Nee, dan moet u het eerst helemaal zelf gaan lezen, en dan geeft u het aan uw kind en u zegt erbij: 'Als je het gelezen hebt en er zijn vragen over, dan ben ik bereid er met je over te praten'.

Er wordt te weinig gepraat over wat er van binnen leeft in de kinderen, en als dingen niet besproken kunnen worden, dan worden ze vaak in het geniep gedaan. Openheid over deze dingen is van groot belang, om de zaken rondom seksualiteit en erotiek niet in een volkomen verkeerd daglicht te laten komen.

Is dat makkelijk? Het is heel moeilijk! Want je moet bij jezelf een zekere gêne overwinnen om met je eigen kinderen hierover te praten. Het is veel makkelijker om een huwelijksweekend te houden dan om de tafel te gaan zitten met je eigen kinderen en over deze dingen te praten. Je moet je gêne overwinnen, er moet een band zijn, je moet ervoor bidden.

Maar ik zou tegen ouders van Evangeliegemeente-kinderen willen zeggen en tegen alle andere ouders: doe het! Het is niet alleen de moeite waard, het is noodzakelijk in deze voor onze jonge mensen zo verwarrende tijd. Het is noodzakelijk dat ze een vader en een moeder hebben, zo die nog leven, die met hen over deze dingen spreken.

Wat God samengevoegd heeft

Het zevende gebod is behalve een verbod ook een oproep om strijd te voeren tegen de moderne immoraliteit en normloosheid, die hand over hand toeneemt in onze tijd, en te zoeken naar een bijbels perspectief op de seksualiteit.

Het Nieuwe Testament bevestigt en verdiept het onderwijs over het huwelijk, zoals we dat lazen in Genesis. Ook hier wordt op meerdere plaatsen aangegeven dat het huwelijk het enige kader is waarbinnen seksuele gemeenschap is toegestaan. Lees bijvoorbeeld 1 Cor. 6 en 7, dus bij de apostel Paulus. U kunt het lezen bij de Here Jezus als Hij erover spreekt zoals in Mattheüs 19. U kunt het lezen bij de schrijver van de Hebreeënbrief, als hij spreekt over de reinheid van het huwelijksbed (Hebr. 13:4). De bijbel spreekt er ruim en openhartig over.

Vooruitgrijpen op het huwelijk door met twee tentjes op vakantie te gaan en genoeg te hebben aan één slaapzak is buiten Gods orde!

Overigens geldt dat ook voor het ongehuwd samenwonen van jonge of oudere mensen. Dan hoor je zeggen: Wat is daartegen, als wij toch van elkaar houden en elkaar trouw zijn?

Allereerst geldt hier het woord van de Here Jezus: 'Wat God heeft samengevoegd, scheide de mens niet' (Matt. 19:6). Nu zie ik een paar verbaasde gezichten. Want die tekst heeft toch betrekking op de echtscheiding, in plaats van op het samenwonen?

Jezus zegt dit direct nadat Hij die tekst uit Genesis 2:24 citeert, die we met elkaar gelezen hebben: dat een man zijn vader en moeder zal verlaten, zijn vrouw zal aanhangen en zij zullen tot één vlees zijn. In één zin gaat Jezus door en zegt: 'Wat God samengevoegd heeft, scheide de mens niet'. Daarmee bedoelt Hij niet, dat elke concrete man en vrouw in een huwelijk door God zijn samengevoegd, alsof God voor ieder huwelijk verantwoordelijk zou zijn. Hij zegt dit over de door God gegeven samengevoegde ordening van het huwelijk, van verlaten, aanhangen en de seksualiteit! Daarom staat er ook: 'wat' God heeft samengevoegd en niet 'wie' God heeft samengevoegd. Wàt God heeft samengevoegd is liefde en trouw, huwelijk en geslachtsgemeenschap!

Dat neemt natuurlijk niet weg dat je als man en vrouw mag belijden en daar heel blij mee mag zijn, dat God je bij elkaar heeft gebracht - en als dat zo is bevestigd in een huwelijk, mag je die echtverbintenis niet verbreken, zegt Jezus één regel verder, dat verbiedt de Here.

Als je ongehuwd gaat samenwonen is daar de mogelijkheid opengelaten om van elkaar af te komen. De willekeur is principieel ingebouwd.

Bij samenwonen wóón je immers niet alleen samen onder één dak, maar je lééft samen. Je hebt en doet alles samen. Samen delen van huis, bed en lijf. En daar kom je net zo min gemakkelijk vanaf als in het huwelijk.

Mensen die na jaren samenwonen uit elkaar gaan, blijken net zo'n trauma op te lopen als mensen die gescheiden zijn. De emotionele gevolgen zijn vaak net zo erg. En dan is daar het grootste gevolg, de schuld - omdat je buiten de wil van God iets doet, iets uit elkaar haalt wat Hij heeft willen samenvoegen. Mag ik het eens zo zeggen: samenwonen is ook scheiden van wat God heeft samengevoegd.

Nu zou iemand kunnen zeggen: 'Hoe zullen wij dan leven?' Dezelfde soort vraag als die de discipelen aan de Here Jezus stellen in Mattheüs 19: 'Hoe staat het dan met een man en een vrouw?' We gaan daar in de volgende preken zeker nog mee verder. Maar laten we ons nu realiseren dat ons leven en ons lichaam geschonken gaven zijn. En dat elk mens in zijn eigen leven en op zijn eigen wijze Gods liefde mag ontvangen om die uit te delen aan zijn naaste. Maar dan wel binnen het plan van God. En het is bij God altijd zo, dat de vrijheid beperkingen kent.

Waar de Geest is, daar is vrijheid, ja, mèt haar beperkingen, dat is de hele bijbel door zichtbaar. Gebondenheid aan God en Zijn Woord, dat is ware vrijheid!