Op 16 oktober 2003 is het vijfentwintig jaar geleden dat Kardinaal Karol Wojtyla tot paus werd gekozen. Hij nam als paus de naam Johannes Paulus II aan, in een verwijzing naar zijn voorganger Johannes Paulus, de eerste paus die een dubbele naam koos. Slechts drie pausen van de 263 die tot nu toe als bisschop van Rome dienden, vervulden hun taak als opvolger van Petrus langer dan Johannes Paulus II.

De verkiezing van Karol Wojtyla tot paus in oktober 1978 was niet zozeer omstreden, als wel opmerkelijk. Hij was in de eerste plaats al de derde man dat jaar die de Heilige Stoel bezette. Paus Paulus VI overleed op 6 augustus 1978 en werd opgevolgd door Kardinaal Albino Luciani van Venetië, die de naam Johannes Paulus I aannam. Deze 'glimlachende paus' overleed echter 33 dagen na zijn verkiezing (waarschijnlijk aan een hartaanval, maar de speculaties over zijn snelle dood zijn nooit verstomd), zodat een tweede verkiezing voor het bisdom van Rome nodig was. De 109 kardinalen kozen Karol Wojtyla, de eerste niet-Italiaanse paus sinds Hadrianus VI (1522-1523), die bovendien nog uit een communistisch land afkomstig was. Op 22 oktober werd hij op 58-jarige leeftijd tot paus gekroond op het Sint-Pietersplein te Rome.

Karol Wojtyla werd op 18 mei 1920 geboren in Wadowice, Polen. Hij ging naar een openbare school en werd daar doelman van het voetbalteam van de school. Na zijn schooltijd ging Wojtyla in Krakau Poolse filologie en filosofie studeren. Hij ambieerde een carrière als toneelspeler en raakte al snel betrokken bij de theaterwereld van Krakau. De inval van Hitler in Polen op 1 september 1939 maakte een einde aan zijn ambities op dit terrein. Wojtyla werd ingezet als dwangarbeider. In maart 1941 overleed de vader van Wojtyla; zijn moeder en enige broer waren al eerder overleden, zodat Wojtyla geen directe familie meer had. Wojtyla stapte binnen de ondergronds voortgezette universiteit over van filosofie naar theologie en sloot zich aan bij een gebedsgroep in Krakau. Na de oorlog werd hij op 26-jarige leeftijd tot priester gewijd. Hij werd naar Rome gezonden om zijn door de oorlog onvolledige theologische opleiding aan te vullen. Hij rondde daar een doctoraalthesis over St.-Jan van het Kruis af, die magna cum laude werd geaccepteerd.
Daarna werd Wojtyla kapelaan in Krakau, waar hij volle zalen trok, ondanks de langzaam groeiende tegenstand van de communistische regering. In 1951 werd Wojtyla van zijn pastorale taken ontheven om zijn theologie- en filosofiestudie te hervatten. Dit leidde al snel tot een lectoraat in de ethiek aan de universiteit van Lublin, die financieel onafhankelijk was van het communistisch regime. De combinatie van pastorale en intellectuele gaven die hij hiermee bewees te hebben, leidde ertoe dat Wojtyla in 1958 tot bisschop van Polen werd benoemd. Als 38-jarige werd hij daarmee de jongste bisschop van Polen. Daarna verliep zijn carrière in de Rooms-katholieke Kerk snel: in 1963 werd hij aartsbisschop, in 1967 kardinaal.

De paus onderscheidde zich na zijn benoeming in 1978 vooral door zijn reislust. Hij bezocht een groot aantal landen, waaronder in 1985 Nederland. De paus viel ook op door zijn visie op anticonceptie, het gezin en de rol van de vrouw. Met name zijn visie op anticonceptie die hij in zijn encycliek Evangelium vitae ('Het evangelie voor het leven') betitelde als 'een verloochening van God', roept nog altijd veel weerstand op, gezien de bevolkingsexplosie in de wereld en de dreiging van AIDS.

In 1981 werd tijdens een audiëntie een aanslag gepleegd op de inmiddels 60-jarige paus, die echter het schot in de borst overleefde. Sinds het begin van de jaren negentig heeft de paus steeds meer te kampen met gezondheidsproblemen. In 1992 werd een tumor uit zijn dikke darm verwijderd, daarna kwam hij tweemaal ongelukkig ten val. Door deze klachten wordt er steeds meer gespeculeerd over een mogelijk aftreden van de paus. Het is onwaarschijnlijk dat hij hiervoor zal kiezen, omdat hij zijn pausschap ziet als een taak voor het leven.

Dit dossier is bijgewerkt tot 14 oktober 2003

Johannes Paulus II : beeld van een paus / Patrick Edwards, cop. 1995

The making of the Pope of the millennium : kalendarium of the life of Karol Wojtyla / Adam Boniecki, 2000

Collected poems / Karol Wojtyla, 1982

Wat moet ik doen? : Johannes Paulus II tot jongeren / P. Beteta, cop. 1998

Encycliek Veritatis Splendor / Paus Johannes Paulus II, 1993

De pausen : van Petrus tot Johannes Paulus II / Richard P. McBrien, cop. 1998

Koninklijke Bibliotheek - Nationale bibliotheek van Nederland