Messiasbelijdende joden willen sabbat houden

 

Anders dan de Leidse hoogleraar H.J. de Jonge vorige maand beweerde, zijn het juist niet-joodse christenen geweest die de sabbat vervangen hebben door de zondag en niet de messiasbelijdende joden. In onderstaand artikel de visie van de messiasbelijdende jood dr. Pieter A.M. Gaemers op de overgang van sabbat naar zondag.

Niet zo lang geleden heb ik een gedrukt exemplaar van de diës-oratie van prof. dr. H.J. de Jonge 'Zondag en sabbat. Over het ontstaan van de christelijke zondag' in handen gekregen. Deze heeft hij vorige maand uitgesproken op de verjaardag van de Leidse Universiteit. Met grote verbazing heb ik kennis genomen van deze oratie, waarin hij een hypothese ontvouwt over het samenkomen van messiasbelijdende joden speciaal op de zondagavond om zich daarmee te onderscheiden van de joden die Jezus nog niet als hun Verlosser hadden leren kennen en die op de zaterdagavond bij elkaar kwamen. Deze hypothese kan historisch niet hard gemaakt worden; serieus bronnenonderzoek geeft integendeel een heel ander beeld.

De Jonge blijkt niet op de hoogte te zijn van het uitgebreide standaardwerk van prof. dr. Samuele Bacchiocchi, From Sabbath to Sunday (Biblical Perspectives, Michigan, 1978), dat in het Nederlands verkrijgbaar is onder de titel Van Sjabbat naar Zondag. Een historisch onderzoek naar de opkomst en viering van de zondag in het vroege christendom (Bread of Life, Vlissingen, 2003). Bacchiocchi is in 1977 summa cum laude gepromoveerd aan de Pontifical Gregorian University in Rome op hetzelfde onderwerp. Daarnaast zijn er vele theologisch prima geschoolde messiasbelijdende joden die De Jonge op betere gedachten hadden kunnen brengen; hun geschriften noemt hij in zijn bibliografie evenmin.

Bacchiocchi had toegang tot de archieven van het Vaticaan die voor buitenstaanders meestal niet toegankelijk zijn. Hij beschrijft hoe de overgang van de sabbat naar de zondag werkelijk gebeurd is: door een samenstel van factoren. In deze reactie kan dat natuurlijk alleen summier worden weergegeven.

Haat tegen joden
Met name door de grote joodse opstanden tegen de Romeinse overheersers in de jaren 66-70 en 132-135 ontstond er een grote haat onder de Romeinen tegen de joden. Dat heeft er onder andere toe geleid dat vrijwel alle joden uit Rome verbannen werden. Er waren al botsingen tussen joden die Jezus wel en die Hem niet als hun verlosser hadden aangenomen. Daarvan is reeds sprake tijdens de reizen van de apostel Paulus, waarover het boek Handelingen schrijft.

De nare Romeinse maatregelen tegen de joden kwamen daar als complicerende factoren bij, waardoor niet-joodse christenen zich wilden onderscheiden van de joden om zo minder kans te lopen op een slechte behandeling in het Romeinse rijk. In de kerk van Rome kon dat gemakkelijk, omdat daar weinig Joodse gelovigen waren overgebleven. Het vasten van paaszaterdag werd daar uitgebreid tot elke zaterdag om de sabbat bewust in diskrediet te brengen. De sabbat is juist bedoeld als een dag om niet op te vasten.

Opstanding
Christelijke theologen hebben er in die tijd alles aan gedaan om te rechtvaardigen dat de zondag in de plaats moest komen van de sabbat. Pas na verloop van tijd werd de onterechte rechtvaardiging bedacht, dat de wekelijkse zondag er moest komen vanwege de opstanding van Jezus die op een zondag had plaatsgevonden. Lange tijd vond men dit zelfs niet eens het belangrijkste argument, in tegenstelling tot de gedachte van veel christenen tegenwoordig.

Dit heilsfeit is natuurlijk uiterst belangrijk. Jezus is op een heel bijzondere eerste dag van de week (=zondag) uit de dood opgestaan, namelijk Jom ha Biekoeriem, de joodse Dag van de Eerstelingen die binnen de Pesachweek valt, en op die dag hoort de opstanding van Jezus ook gevierd te worden, dus één keer in het jaar op een zondag. Er is natuurlijk niets op tegen om als gelovige elke week aan de opstanding van Jezus te denken. Het is zelfs heel goed om er iedere dag bij stil te staan. God zelf heeft in Zijn Woord echter niet gezegd dat de wekelijkse cyclus veranderd moest worden en dat de sabbat die een heel andere betekenis heeft, afgeschaft moest worden.

In het oostelijk deel van het Middellandse-Zeegebied heeft de sabbat in messiasbelijdende gemeenten trouwens nog lang stand kunnen houden tegenover de zondag en is de zondag daar ook veel later geïntroduceerd dan in Rome, omdat in het oosten indertijd meer Joden lid waren van de christelijke gemeenten. Zij beseften nog wat de betekenis van de sabbat was en het belang om deze te houden, terwijl de niet-joodse kerk van Rome dat besef al volkomen verloren had. Tot ver in de vijfde eeuw bestonden er in het oosten gemeenten die de sabbat in ere bleven houden en niet de zondag vierden. De kerk van Rome kreeg echter in een steeds groter gebied invloed en macht, en heeft de sabbat op den duur overal weten te verdringen.

Niets nieuws
Terecht zegt De Jonge dat de eerste gemeente helemaal uit Joden bestond. Zij hadden er totaal geen behoefte aan om dingen in het Jodendom te veranderen, want Jezus heeft geen nieuwe godsdienst ingevoerd. Zij kwamen voor hun eredienst gewoon op sabbat bij elkaar en eerbiedigden deze dag ook als rustdag volgens bijbels voorschrift. Natuurlijk kwamen zij bijvoorbeeld ook op zondagavond bij elkaar, maar dat was niets bijzonders, want ze kwamen elke dag bij elkaar! Zie Handelingen 2:46: 'en voortdurend waren zij elke dag eendrachtig in de tempel, braken het brood aan huis en gebruikten hun maaltijden met blijdschap en eenvoud van hart'. Het zijn juist niet-joodse christenen geweest die de sabbat vervangen hebben door de zondag en niet de messiasbelijdende joden, zoals De Jonge stelt.

De enige reden dat de maaltijd des Heren 'avondmaal' wordt genoemd, is dat het avond was toen Jezus deze maaltijd tot Zijn gedachtenis instelde. Er is geen historisch bewijs dat dit nadien speciaal tijdens de avond moest gebeuren en steeds gebeurde, zoals prof. De Jonge maar al te gemakkelijk aanneemt. Bovendien is de vrijdagavond als begin van de sabbat een veel belangrijker avond binnen het Jodendom dan de zaterdagavond, die volgens de Joodse dagindeling al onderdeel van de zondag is. Juist op vrijdagavond komen joden in gezins- of groter verband bij elkaar om te eten en een gedeelte van de Tora met elkaar te bespreken, en niet speciaal op de zaterdagavond.

Nergens is er in de Bijbel bewijs te vinden dat de sabbat vervangen moest worden door de zondag. Ook niet in de drie nieuwtestamentische passages die vaak aangehaald worden als bewijs voor de viering van de zondag in de tijd van de apostelen: 1 Korintiërs 16:1-2, Handelingen 20:7-11 en Openbaring 1:10. Prof. Bacchiocchi werkt dat in zijn boeken overtuigend uit. Het is niet vreemd dat er niet veel over de sabbat uitgelegd wordt in het Nieuwe Testament, want het was vanzelfsprekend dat men de sabbat hield. Het evangelie is immers Joods. De Tien Geboden worden door Jood en christen terecht als belangrijke leefregels gezien. Ze zijn eigenlijk een samenvatting van Gods Tora, die nog altijd geldig is (zie onder andere Jezus' eigen woorden in Matteüs 5:17-19). In deze geboden staat heel duidelijk dat we de sabbatdag moeten heiligen en niet de zondag (Exodus 20:8-11 en Deuteronomium 5:12-15) en dat heeft God nooit herroepen.

Dat zou ook tegen Gods natuur ingaan, want Hij is altijd dezelfde. Het wordt tijd dat alle christenen tot het besef komen dat de instelling van de zondagsheiliging in plaats van de sabbat een dwaallering was en dat de sabbat in al zijn werkelijke aspecten weer in ere hersteld wordt. Dat hoeft in onze tijd voor veel mensen niet zo erg moeilijk te zijn, omdat de zaterdag voor de meesten toch al een vrije dag is. Uit eigen ervaring weten mijn vrouw en ik, dat het houden van sabbat zegen brengt en dat het een vreugde is om dat te doen.

Omslag in denken
Wij hebben er begrip voor dat veel christenen het moeilijk vinden om terug te keren tot de sabbat. Een traditie die vele honderden jaren in het christendom bestaat zou toch onverdacht moeten zijn, zo zullen velen denken. Een omslag in denken mag ook best een poos in beslag nemen en mag natuurlijk nooit afgedwongen worden, zoals dat met de verandering van de sjabbat naar de zondag helaas vaak wel is gebeurd. We moeten ons niet laten leiden door emoties of door zonder te onderzoeken en overdenken dingen aan te nemen. We moedigen iedere christen aan om zelfstandig de Bijbel te bestuderen, het boek van Bacchiocchi te lezen en bestuderen, ervoor te bidden en dan conclusies te trekken.
Bron:    Nederlands Dagblad